komek-otbasy.kz
Тұрмыстық зорлық - зомбылық түрлері
Неге көңіл аударуыңыз қажет?
Көмек картасы
Балаларға қатысты зорлық-зомбылықты қалай анықтауға болады. Балаларға қатысты зорлық-зомбылық психологиясы

Балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың нысандары

Балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың нысандары

Э.Фромм зорлық-зомбылықтың келесідей түрлерін ажыратады: ойын түріндегі, дұшпандық, кекшіл, деструктивті, реактивті, өтемдік, садистік, архаикалық.

Ойын түріндегі зорлық-зомбылық әдетте балаларға арналған мекемелерде орын алады. Көп жағдайда бұл зорлық-зомбылық өзінің күші мен ептілігін көрсету, өзін-өзі растау үшін қолданылады, агрессияның ең аз патологиялық түрі. Зорлық-зомбылықтың бұл түріне мысал ретінде әртүрлі соғыс ойындары, күрес түрлері жатады.

Дұшпандық зорлық-зомбылық қызғаныш сезімдерімен байланысты және өте жойқын болуы мүмкін.

Кекшіл зорлық-зомбылық, реактивті зорлық-зомбылыққа қарағанда, қорғаныс функциясымен байланысты емес және, әдетте, нәтижесіз және жойқын болып табылады. Күш қолдану иррационалды функцияға ие, ол шынымен орындалған нәрсені қайтадан жасауға мүмкіндік беретін сияқты әсер береді.

Деструктивті зорлық-зомбылық бала мен ересек адамның арасында тұлға аралық қатынастардың бұзылуынан көрінеді, олар сенген нәрсеге көңілі қалуы нәтижесінде пайда болады.

Реактивті зорлық-зомбылық өмірді, ар-намысты, меншікті, бостандықты қорғауда көрінеді. Оның себебі - қорқыныш, ал мақсаты - жою емес, сақтау. Адамдар өздеріне қатысты қауіпті сезінеді және өз қорғанысы үшін басқа адамдарды өлтіруге және меншікті жоюға дайын болады, әлде өздерінен айырылған нәрселерді қайтаруға тырысады.

Өтемдік зорлық-зомбылық әлеуметтік тұрғыдан өзін-өзі жүзеге асыра алмаған адам үшін өндірістік қызметті алмастырушы ретінде болады. Ол өзін кез-келген жеке тұлғаға бағындырады және өзін онымен сәйкестендіреді, немесе өзінің жою қабілетін қолдана бастайды.



Садистік зорлық-зомбылық кез-келген тірі жанды толығымен басқару деген ниетпен көрінетін патологиямен байланысты. Сонымен қатар, басқа адамдарды ауырту тілегі маңызды емес және негізгі болып табылмайды.

Архаикалық зорлық-зомбылық, Э.Фроммның пікірінше адамның табиғатпен байланысын көрсетеді. Адам тұлғалық дамуға дейінгі өмір сүруіне қайта оралу арқылы өзінің сұрақтарына жауап іздейді, осылайша қалыпты тұрмыстық өмір мен уақыттан алшақтайды. Агрессия өзін тірі, күшті, ерекше, басқалардан жоғары сезінуге мүмкіндік береді.

Зорлық-зомбылықтың басқа түріне физикалық және психикалық түрі жатқызылады. Сондай-ақ ерекше түріне сексуалдық сипаттағы зорлық-зомбылықты атайды. Балаларға қатысты зорлық-зомбылық түрі көбінесе немқұрайлылық пен қараусыздық (қамқорлықтың болмауы) түрінде болады.

Көбінесе зорлық-зомбылықтың әртүрлері бір-бірімен сәйкес келеді, мұндай жағдайда зорлық-зомбылықты біріктірілген деп атайды...

Физикалық зорлық-зомбылық деп – денеге қасақана зиян келтіру, ауырсыну, физикалық зақым келтіруді атаймыз. Оның белгілері баланың оқшаулануы, ашуланшақтық, жылау және агрессивтілік болуы мүмкін; алдағы қарым-қатынастан, сондай-ақ белгілі бір адаммен (ересек, өзінен үлкен балалар, құрдасы) немесе топпен қарым-қатынасқа түсуден қорқады; нақты немесе белгілі бір жағдайлардан қорқу; физикалық әсердің іздерінің болуы. Физикалық әсердің іздері ( түрлі жарақаттар) қорлау немесе шектен тыс физикалық жазалаудың салдары болуы мүмкін. Сонымен қатар, олар ересек адамның балаға зиян келтіргісі келетін-келмейтініне қарамастан, физикалық зорлық-зомбылыққа жатады.

Психикалық зорлық-зомбылық - бұл ақыл-ой қасіретін қасақана жасау. Психикалық зорлық-зомбылық үнемі қорлау, ирония, елемеу, қорқыту, қоғамға қарсы әрекеттерге мәжбүрлеу түрінде көрінеді және балада ауыр эмоционалды стрессті тудырып, балада жағымсыз эмоциялардың басымдығы пайда болады, эмоционалды-ерікті саланың дамуын бұзады. Әдебиетте зорлық-зомбылықтың осы түріне қатысты «Психологиялық зорлық-зомбылық» және «Эмоционалдық зорлық-зомбылық» терминдері қолданылады. «Психикалық» ұғымын қолдану дұрысырақ, өйткені мұндай зорлық-зомбылық зардап шегушінің психологиясына емес, психикасына әсер етеді және эмоцияларға ғана емес, ойлау, ерік-жігер және басқа да психикалық функцияларға бағытталған.

Сексуалдық (жыныстық) зорлық-зомбылық дегеніміз ересек адамның 16 жасқа толмаған баланы кез-келген сексуалдық тәжірибеге қатыстыруы, ол наразылық білдіретініне немесе, керісінше, оны алғысы келетіндігіне қарамастан қатысуын білдіреді. Жыныстық зорлық-зомбылық дене шекарасын бұзбай (сексуалдық тақырыптардағы ашық әңгімелер, порнографиялық өнімдерді көрсету, т.б.) және олардың бұзылуымен (жыныстық қатынас, жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеу, сексуалды сипаттағы өзге де әрекеттер, зорлау, т.б.).

Қамқорлықтың болмауы (немқұрайлылық пен қараусыздық) зорлық-зомбылықтың бір түрі ретінде баланың негізгі өмірлік қажеттіліктеріне ішінара немесе толық қарамау арқылы көрінеді: физикалық (дұрыс тамақтану және киім, бақылау, қауіпсіздік, медициналық, қызмет көрсету) психологиялық (эмоционалды қолдау мен жағымды эмоцияларды алу) , білімге деген қажеттілік (баланың ерекшеліктерін ескере отырып оқу процесін ұйымдастыру).